YAZMA ( Yöntem ve Teknikler )
Amaç: Öğrencilerin okunan veya
dinlenilenlerin önemli noktalarını seçebilmesini, bilgi ve düşüncelerini
sınıflandırabilmesini ve sistemli çalışma becerisini kazanmalarını sağlayarak
zaman kaybını önlemektir.
Uygulama: Not almanın öncelikli işlevinin
hatırlatmak olduğu, ayrıntılara girilmemesi gerektiği, dinlenilen veya
okunulanın olduğu gibi değil de özgün ifadelerle yazılması gerektiği konusunda
bilgi verilir. Herhangi bir konuya yönelik bir metin okutulur veya dinletilir.
Öğrencilerden okurken veya dinlerken/izlerken önemli noktaları not almaları
istenir.
Amaç: Öğrencilerin anladıklarını kısa
ve öz bir şekilde anlatma becerilerini geliştirmek, onlara bilinçli ve düzenli
çalışma alışkanlığı kazandırmaktır.
Uygulama: Sınıf ortamında okunan veya
dinlenen/izlenen bir konu öncelikle öğretmen tarafından özetlenir. Özet
çıkarılırken dikkat edilmesi gereken hususlar konusunda (eserin iyice
anlaşılmış olması, süslü ifadelere, tekrarlara yer vermemesi, ana fikri
kapsayacak şekilde bütünlük içermesi, kişisel görüş ve düşüncelere yer
verilmemesi, öğrencilerin kendi ifadelerinden oluşması) öğrenciler
bilgilendirilir. Öğretmenin rehberliğinde sınıf ortamında yapılan birkaç özet
çalışması sonrasında öğrencilere çeşitli metinler verilerek özet çıkarmaları
istenir.
Amaç: Öğrencilerin okuduklarını,
dinlediklerini/izlediklerini anlamaları ve anladıklarını, konunun/metnin
bağlamına uygun olarak anlatma becerilerini geliştirmektir.
Uygulama: Öğrencilerin okuduklarına,
dinlediklerine/izlediklerine yönelik olarak hazırlanan metinler, cümleler
hâlinde boşluklar bırakılarak öğrencilere dağıtılır. Öğrenciler boşlukları
metnin bağlamına uygun ifadelerle doldurur.
Amaç: Öğrencilerin öğrendikleri kelime,
kavram, atasözü ve deyimleri anlatımlarında kullanmalarını sağlayarak kalıcı
kılmak ve böylece söz varlıklarını zenginleştirmektir.
Uygulama: Öğretmen tarafından kelime,
kavram, atasözü ve deyimlerden oluşan bir havuz oluşturulur. Bunlar kâğıda ya
da tahtaya yazılarak öğrencilere verilir. Öğrenciler belirledikleri yazma
konusuna veya yazacaklarının ana fikrine bağlı olarak bu kelime, kavram atasözü
ve deyimlerden uygun olanlarını seçerek yazılarında kullanırlar.
Amaç: Öğrencilerin herhangi bir
konudaki duygu, düşünce ve hayallerini yazmalarını sağlayarak ifade güçlerini
ve yazılı anlatım yeteneklerini geliştirmektir.
Uygulama: Öğrenciler bir konu seçerler ve
seçtikleri konu hakkındaki duygu, düşünce ve hayallerini tür (şiir, hikâye,
tiyatro, masal vb.) sınırlaması olmadan yazarlar. Serbest yazma çalışmalarının
sınıfta uygulanma zorunluluğu yoktur. Öğrenciler okul dışında yazdıklarını da
öğretmen ve arkadaşlarıyla paylaşabilirler.
Amaç: Kelimelerin, cümle yapıları ve
ifade kalıplarının Türkçenin kurallarına uygun şekilde yazılmasıdır.
Uygulama: Kelime, cümle ve paragraf
düzeyinde yapılan kontrollü yazma çalışmaları, öğrencilerin seviyeleri dikkate
alınarak cümle ve paragraf düzeyinde ele alınmıştır. Dil bilgisi çalışmalarını
da pekiştirmeye yönelik olan bu yöntem farklı şekillerde uygulanabilir.
1.
Öğrencilere
örnek bir metin verilir. Öğrenciler metinde geçen anahtar kelimeleri de
kullanarak yeni bir metin oluştururlar.
2.
Bir
paragrafı oluşturan cümlelerin yerleri değiştirilir. Öğrenciler, duygu ve
düşüncenin akışına göre cümleleri mantıklı bir sıraya koyarak paragrafı yeniden
oluştururlar.
3.
Belirli
bir konuda öğretmen veya öğrenciler tarafından hazırlanan sorulara verilen
cevaplar bütünlük içinde ele alınarak birkaç paragraflık metin oluşturulur.
Öğrenciler, metni hemen yazabilecekleri gibi konu hakkında araştırma yapıp
yeterli bilgi sahibi olduktan sonra da yazabilirler.
GÜDÜMLÜ YAZMA
Amaç: Öğrencilerin bir konu hakkındaki
bilgilerini, duygularını ve düşüncelerini etkili bir şekilde anlatma
becerilerini geliştirmektir.
Uygulama: Öğretmen tarafından belli bir
konu hakkında öğrenciler bilgilendirilir. Konu çeşitli yönleriyle sınıf
ortamında tartışılıp değerlendirilir. Öğrenciler konu hakkında edindikleri bilgiler
ışığında duygu
ve düşüncelerini yazılı olarak ifade ederler.
Amaç: Öğrencilerin yazma yeteneklerini
ve yaratıcılıklarını geliştirmektir.
Uygulama: Bu yöntemde konuyu ve yazılı
anlatım türünü öğretmen verebileceği gibi öğrenciler de istedikleri konuyu
seçerek yazma çalışması yapabilirler. Daha çok hikâye, şiir ve roman türlerinde
kullanılan yaratıcı yazma çalışmalarında, belirlenen konu boş, beyaz bir
kâğıdın ortasına yazılır. Çağrışım yoluyla bilinç altında
olan konuyla ilgili her şey, o konu etrafındaki boş kısımlara yazılır. Bilinç altından çıkan kelimeler alt alta sıralanır ve
kelimeler arasında bağlantı kurulur. Herhangi bir noktaya gelindiğinde konunun
hangi yönde ele alınacağına karar verilir. Öğrenciler yaşadıklarından,
düşündüklerinden ve hayal ettiklerinden hareketle yazarlar.
Amaç: Öğrencilerin okuduklarından
hareketle duygu, düşünce ve hayal dünyalarını zenginleştirmek, onları etkin duruma
getirerek yorum yapma ve fikir yürütme becerilerini geliştirmektir.
Uygulama: Öğrencilere olay veya düşünce
ağırlıklı herhangi bir metnin bölümlerinden birkaçı verilir. Öğrencilerden,
okuduklarından hareketle duygu, düşünce veya olayların gelişimine yönelik
fikirlerini yazmaları istenir. Metin tamamlamada esas, duygu, düşünce ve
olayların metnin genel anlamına ve mantıksal bütünlüğüne bağlı kalınarak
tamamlanmasıdır.
Amaç: Öğrencilerin okuduklarından
hareketle duygu, düşünce ve hayal dünyalarını zenginleştirmek, onları etkin
duruma getirerek yorum yapma ve fikir yürütme becerilerini geliştirmektir.
Uygulama: Metin tamamlamaya yakın olan bu
yöntem, metnin yalnızca
gelişimine ve sonucuna değil, metnin öncesine yönelik tahminleri
de içerir. Bu yöntemle öğrenciler, yalnızca okuduklarının değil,
dinlediklerinin ve izlediklerinin öncesi, başlangıcı, gelişimi ve sonucuna
yönelik tahminlerde bulunarak yazma çalışmaları yaparlar.
Amaç: Öğrencilerin kendilerine özgü
ifade şekillerini ve üslûplarını geliştirmektir.
Uygulama: Öğrencilere düşünceye veya olaya
dayalı bir metin verilerek okutulur/dinletilir. Metindeki düşünce ve olayları
kavrayan öğrenciler “Ben olsaydım nasıl yazardım?” düşüncesinden hareketle
metni kendi ifadeleriyle yeniden kurgularlar.
Amaç: Öğrencilerin hangi türde yazmaya
yatkın olduklarını belirleyerek yaratıcılıklarını o yönde geliştirmektir.
Uygulama: Öğrencilere herhangi bir türde
(hikâye, şiir, gazete haberi, fıkra, deneme vb.) bir metin verilerek
okutulur/dinletilir. Öğrenciler okudukları metinden hareketle, metinde ele
alınan duygu, düşünce, hayal veya olayları geliştirerek ve yaratıcılıklarını
kullanarak farklı bir türde metin oluştururlar.
Amaç: Öğrencilerin algılama güçlerini
ve dikkatlerini geliştirmektir.
Uygulama: Duyuların birini veya birkaçını
harekete geçirecek etkinlikler yapılır. Örneğin, öğrencilere müzik dinletilerek
kendilerinde uyandırdığı duygu ve düşünceleri yazmaları istenir. Sınıfa
getirilen veya öğrencilerden birinin çizmiş olduğu resim hakkında konuşulur.
Daha sonra öğrencilerden resimle ilgili duygu, düşünce, hayal veya
izlenimlerini yazmaları istenir.
Amaç: Öğrencilerin çevreleriyle iletişim
kurmalarını, iş birliği yapmalarını ve birbirleriyle etkileşimde bulunarak grup
bilinci kazanmalarını sağlamak, böylece kişisel gelişimlerine yardımcı
olmaktır.
Uygulama: Sınıf küçük gruplara ayrılarak
her gruba farklı yazma konuları verilir. Grup üyeleri konunun belli bir yönünü
ele alarak yazar. Gruplar konu hakkında yazdıklarını mantıksal düzen, dil ve
anlatım yönünden birleştirerek tek bir metin hâline getirirler.
Amaç: Öğrencilerin olay ve durumlara
tarafsız bakma, yorum yapma, fikir ve çözüm üretme becerilerini geliştirmektir.
Uygulama: Herhangi bir olay, durum ve
düşünce, sınıfın gündemine alınarak tartışılır. Öğrenciler, konu hakkındaki
düşüncelerini olumlu olumsuz yönleriyle ve tarafsız bir yaklaşımla anlatırlar.
Not: Yöntemlere yönelik uygulamalar
örnek niteliğindedir, farklı uygulamalar da yapılabilir.