DİNLEME (Yöntem ve Teknikler)
KATILIMLI DİNLEME
Amaç: Dinleme sürecinde zihinde oluşan soruların konuşmacıya
iletilerek dinlenilenlerin daha iyi kavranmasıdır. Dinlenilenlerin ve soruların
konuşmacıya yansıtılarak karşısındakine dinlediğini hissettirme, konuşmacının
rahatlamasını ve iletişimin amacına ulaşmasını da sağlar.
Uygulama: Dinleme sırasında başka bir işle uğraşmamak ve konuşmacı
ile göz teması kurmak gereklidir. Konuşmacıdan anlatılanlara açıklık
getirmesini istemek, konuşmacının sözlerini ve duygularını geri yansıtmak,
fikir ve duygularını özetlemek bu uygulamada yapılacaklardandır.
Uygun yerlerde konuşmacının sözleri özetlenmeli veya
söylenmek istenen geri bildirimle verilmelidir.
Dinleyici, konuyu daha iyi anlamak, istekte bulunmak veya
karmaşık bir probleme çözüm sunmak amacıyla da konuşmacıya sorular sorabilir.
Böyle durumlarda not alınarak veya araya girilerek “Söylediklerinizi tam olarak
anlayamadım. Daha açık söyler misiniz? ”gibi açıklama soruları sorulabilir.
KATILIMSIZ DİNLEME/İZLEME
Amaç: Dinleme/izleme sürecinde öğrencilerin dinledikleri
üzerinde düşünmelerini sağlayarak zihinsel faaliyetlerini etkin kılmaktır.
Uygulama: Dinlenilen metnin bir süreçten mi bahsettiği, yoksa bir
açıklama mı getirdiği belirlenir. Metnin türüne ve metinden elde etmek
istenilenlere uygun olarak zihinde “Kim, ne, nereye, ne zaman, nasıl?” gibi
sorulara cevap bulmaları için öğrenciler yönlendirilir.
NOT ALARAK DİNLEME/İZLEME
Amaç: Dinlenenlerin/izlenenlerin daha kolay anlaşılmasını ve
hatırlanmasını sağlamaktır.
Uygulama: Öğrencilerden dinleme/izleme amaçlarına göre notlar
almaları istenir. Not alınırken dikkat etmeleri gereken noktalar (ana fikrin,
önemli ifadelerin, güzel sözlerin not alınması; özgün ifadelerin kullanılması
vb.) hatırlatılır. Öğrencilere not alabilecekleri çalışma kâğıtları verilir.
Amaç: Dinleyicinin kendisini
konuşmacının yerine koyarak onun neler hissettiğini, sözlerinin hangi
deneyimleri yansıttığını, kendini ve dünyayı nasıl algıladığını anlamaktır.
Uygulama: Öğrencilerden konuşmacının veya
dinlediklerindeki/izlediklerindeki varlık ve şahıslardan birinin yerine
kendilerini koyarak olayları, duygu ve düşünceleri anlamaları istenir. Bu
yöntemle yapılan dinleme/izleme diğer kişi ile aynı fikri paylaşma anlamına
gelmez. Bir süre için kendi duygu ve düşüncelerinden sıyrılarak olaylara ve
durumlara karşısındakinin bakış açısıyla bakmayı ve onu anlamayı gerektirir.
Öğrenci, kendini karşısındakinin yerine koyarken o kişiyi iyi-kötü, onun duygu
ve düşüncelerini de doğru-yanlış olarak değerlendirmekten kaçınmalıdır; çünkü
ön yargılı yaklaşım karşımızdakini anlamamızı engeller.
YARATICI DİNLEME/İZLEME
Amaç: Öğrencilerin dinlediklerini/izlediklerini yorumlaması ve
bunlardan yeni fikirler üretmesidir.
Uygulama: Bu yöntem iki şekilde uygulanabilir:
1.Katılımsız dinleme/izleme yapılarak konuşmacının
sözlerinden yeni düşünce ve hayaller üretilir.
2.Katılımlı dinleme/izleme yapılarak konuşmacının
sözlerinden üretilen düşünce ve hayaller ifade edilir. Konuşmacının daha rahat
ve yaratıcı düşünmesini sağlamak için yönlendirici sorular sorulur veya cesaret
verici sözler söylenir.
SEÇİCİ DİNLEME/ İZLEME
Amaç: Dinlenenlerin/izlenenlerin içinden ilgi ve ihtiyaca
yönelik olanların seçilerek dinlenmesi/izlenmesidir.
Uygulama: Seçici dinleme/izleme aşağıdaki şekillerde
uygulanabilir:
1.
Önceden hazırlanmış sorular dağıtılarak öğrencilerden bunların cevaplarını
bulmaya yönelik olarak dinlemeleri/izlemeleri istenir.
2.
Dinleme/izleme amacına veya ilgi alanına yönelik olarak
dinlenenlerden/izlenenlerden bir veya birkaç bölüm/ konu seçilerek yalnızca bu
kısımlar dikkatle dinlenir/izlenir.
Örneğin; hazırlanan bir karşılıklı konuşmada (öğretmen-öğrenci,
doktor-hasta, satıcı-müşteri vb.) tarafların birbirlerinin konuşmalarından
seçme yapmaları ve bunları sınıfta değerlendirmeleri istenir.
ELEŞTİREL DİNLEME/ İZLEME
Amaç: Öğrencilere dinledikleri/izledikleri hakkında soru sorma
alışkanlığı kazandırarak konu hakkında düşünmelerini; konuyu olumlu ve olumsuz
yanlarıyla, tarafsız bir bakış açısıyla
değerlendirmelerini sağlayarak kendi doğrularını buldurmaktır.
Uygulama: Sunulan bilginin konuşmacının kişisel duygu ve
düşüncelerini mi yansıttığı, yoksa bilimsel verilere ve gözlemlere mi dayandığı
hızlı bir şekilde analiz edilmelidir. Bunun için öğrencilerin konuya yönelik
olarak aşağıdaki soruları sorma becerisini kazanmış olmaları gerekmektedir.
1.
Konuşmacının amacı nedir?
2.
Konuşmacı konuyla ilgili
yeterli bilgi ve birikime sahip mi?
3.
Verilen bilgiler güncel ve geçerli
midir?
4.
Konu tarafsız bir bakış
açısıyla mı ele alınıyor? Eleştiriler doğru mu?
5.
Alternatif çözüm önerileri
sunuluyor mu?
6.
Çözüm önerileri bilimsel mi?