(Edebi türlere geri dön)

KOMPOZİSYON

Ayrı ayrı parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturma işlemi. Fransızca bir sözcüktür. Genel anlamıyla düzenleme demektir.

Edebiyatta düşüncelerin, duyguların, tasarı ve izlenimlerin uyumlu bir bütün oluşturacak biçimde sözle ya da yazıyla anlatılmasıdır.

Kompozisyon aynı zamanda öğrencilere duygu, düşünce ve tasarımlarını açık, anlaşılır ve etkili biçimde anlatabilmelerini öğretmeyi amaçlayan bir derstir.

Kompozisyonda başarı; çok okumaya, bilimsel ve eleştirel düşünmeye, gözlem yeteneğine ve ana dilini doğru kullanabilmeye bağlıdır.

Kompozisyonda belirli bir konu; giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinde ele alınır.

Konu; yazı ya da konuşmada üzerinde durduğumuz düşünce, olay, durum ya da bir sorundur.

Her konunun giriş, gelişme, sonuç bölümleri vardır. Bu bölümler konunun plânını oluşturur.

Giriş bölümü, konunun ilk bölümüdür. Olayın, kişilerin, yerin ve zamanın tanıtıldığı bölümdür. Serim bölümü de denir.

Gelişme bölümünde, giriş bölümünde verilen olay genişletilir, ayrıntılara gidilir, okur meraklandırılır, olaylar karmaşıklaşır ve bir düğüm atılır. Düğüm bölümü de denir.

Sonuç bölümünde, gelişme bölümünde verilen merak duygusu giderilir. Okurda bir düşüncenin olması sağlanır. Gelişme bölümündeki heyecan sona erer. Bu bölüme çözüm bölümü de denir.

Kompozisyon metni bir insan bedenine benzetilirse baş giriş bölümü; gövde, kol ve bacaklar gelişme bölümü; ayaklar da sonuçtur.