ELEŞTİRİ (TENKİT)
Bir
sanat yapıtının, bir sanatçının gerçek değerini ortaya koymak için yapılan
inceleme, bir metni inceleyerek o metin üzerinde bir değer yargısına ulaşma,
yapıtın olumlu ve olumsuz yanlarını belirleme ve değerlendirme amacıyla yazılan
sanat ve edebiyat alanında yol gösterici olan yazı türü. Eleştiri, çoğu insanın
sandığı gibi olumsuzluk içeren bir kavram değildir. Eleştiride önemli olan
etkisinin kırıcı değil yapıcı olmasıdır. Sözcüğün Arapça karşılığı tenkittir.
Günümüzde
bir yapıtın niteliklerinin anlaşılabilmesi (eleştirilebilmesi) için ruh
biliminden antropolojiye değin birçok bilim dalından yararlanılmaktadır. Bu
bağlamda eleştiri de çeşitli türlere ayrılır. Bunlar kısaca; biçimci eleştirme,
yaşam öyküsel eleştirme, ruh bilimsel eleştiri, yaşamsal tarih eleştirisi,
toplumsal gerekircilik eleştirisi, dil bilgisi eleştirisi, izlenimci
eleştirmedir.
Eleştiri
yazısı yazanlara eleştirmen denir. Eleştirmen, yazısıyla sanatçılara ve
toplumun beğenisine etki ettiği için ciddî bir sorumluluk taşır. Bu nedenle
birçok özelliği üzerinde toplamalı, yaptığı eleştirilerle sanatçının ve
toplumun sanat beğenisinin gelişmesine katkıda bulunmalıdır.