DESTAN
Gerçeküstüyle
gerçeğin, tarihle söylencenin birbirine karıştığı bir kahramanı ya da tarihsel
olayı öven ve yücelten uzun yazı.
Destanların
belirleyici özellikleri şunlardır:
1-
Konuları yiğitlik, kahramanlık ve toplumu yakından ilgilendiren doğal,
toplumsal ve tarihsel olaylardır.
2-
Kahramanları gerçek, yarı gerçek ya da gerçeküstü varlıklardır.
3-
Anlatım abartılıdır.
4-
Destanlarda gerçeküstü olayların ele alınmasına karşılık gerçek ya da gerçeğe
yakın olaylara da değinilir.
5-
Genellikle şiirsel bir anlatımı olur ama düz yazıyla karışık olanları da
vardır.
6-
Genellikle çok uzun yapıtlardır.
7- Bir
ulusun ortaklaşa yarattığı destanlar olduğu gibi sanatçıların yarattığı
destanlar da vardır.
8-
Zaman ve mekân tam olarak belli olmasa bile kaba çizgileriyle bellidir.
Edebiyatta
destanın birbiriyle ilgili ama farklı üç anlamı vardır:
1.
Tarih öncesi tanrı, tanrıça, yarı tanrı ve kahramanlara ilişkin serüvenleri
konu alan koşuk (manzum) yazılardır. Bu anlamdaki destan bir halk edebiyatı
ürünüdür ve Fransızca karşılığı epopedir. Türklerin Oğuz, Manas, Ergenekon, Göç
destanları bu türe örnektir.
2. Biçim bakımından bir halk şiiri
türü olan koşmaya benzeyen, dörtlük sayısı konuya göre çoğalabilen, toplumu
ilgilendiren her konuda ciddî ya da güldürücü özellik taşıyan deyişlerdir. Bu
destan türü genellikle halk ozanları tarafından söylenir. Kıtlık, yangın,
savaş, pire, uyuz, gezi, yatır destanları bu türe girer.
3. Çağdaş Türk edebiyatında
biçim ve içerik yönünden geleneksel destanlardan ayrılan, uzun kahramanlık
şiirleridir. Kurtuluş Savaşı Destanı, Üç Şehitler Destanı, Çanakkale Destanı bu
destan türüne örnektir.