C - SIFATLARIN DERECELENDİRİLMESİ 

1. Sıfatlarda Kuvvetlendirme ve pekiştirme

 ]Zarflarla ve edatlarla anlam kuvvetlendirilebilir: 

çalışkan→arı gibi çalışkan→arı gibi çalışkan çocuk

güzel→Cennet kadar güzel→Cennet kadar güzel vatan

verimli→çek verimli→çok verimli topraklar

Burada “cennet kadar” kelime grubu “güzel” sıfatını; sonra hepsi birden “vatan” kelimesini nitelemiş.

 ]Pekiştirme sıfatları ile de anlam kuvvetlendirilebilir:

 Bir sıfatın ilk iki sesine “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenip, oluşan hecenin o sıfatın başına getirilmesiyle oluşur. Ünlüyle başlayan sıfatlarda ilk ünlüye “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenir.

Sarı sayfalar→sapsarı sayfalar

Kırmızı→kıpkırmızı elbise

Mor→mosmor bir yüz

Yeşil→yemyeşil tabiat

Temiz→tertemiz toplum

Uzun→upuzun araba

NOT:Bu kurala uymayan pekiştirme sıfatları da vardır:

Sapasağlam, yapayalnız, çırılçıplak, çepeçevre...

]ikileme ve tekrar yoluyla da anlam kuvvetlendirilebilir. Tekrar edilen kelimeler arasına “mİ” soru eki de konabilir:

doğru dürüst bir iş, boylu poslu bir adam, az buz para değil...

yüce yüce yaylalar, Mini mini eller, tatlı tatlı diller...

tatlı mı tatlı diller, sevimli mi sevimli bir yüz, sıcak mı sıcak bir hava...

2. Sıfatlarda Anlam Daraltma

]Sıfatların anlamlarında, bazı eklerden yararlanarak kısma, daraltma, küçültme yapılabilir. Bunun için “-Cİk, -ÇE, -cEk, -(İ)msİ, -(İ)mtırak” ekleri kullanılır:

Geniş bir oda   →  daha az genişi        →      genişçe bir oda

Uzun bir çocuk →  daha az uzunu        →      uzunca bir çocuk

Büyük ev      →      daha az büyüğü     →       Büyükçe / büyücek bir ev

Küçük çocuk →      daha az küçüğü     →        küçükçe / bir çocuk

Tatlı elma    →      daha az tatlısı       →      tatlımsı bir elma

Ekşi erik     →      daha az ekşisi        →      ekşimsi / ekşimtırak erik

“-Cİk” eki küçüklük, azlık anlamı taşıyan sıfatlara getirilir ve aşırılık anlamı katar:

Kısa kol       →      daha da kısası        →      kısacık kol

İnce ip        →      daha da incesi        →      incecik ip

Az ekmek     →      daha da azı            →      azıcık ekmek

Minik yavru →      daha da miniği       →       Minicik yavru

Küçük kız     →      daha da küçüğü     →        Küçücük kız

Ufak el        →      daha da ufağı         →      Ufacık el

Yumuşak eller        →      daha da yumuşağı   →      Yumuşacık eller