YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER

Yapılarına göre sözcükler üçe ayrılır:

1. Basit sözcükler,           2. Türemiş sözcükler,         3. Bileşik sözcükler.

1. Basit Sözcükler: Yapım ekleri ile türememiş ya da birleşme yoluyla yeni anlam yüklenmemiş sözcüklerdir. Kök durumundaki sözcüklerle yalnızca çekim eki almış olanlar basit yapılıdırlar. Kök sözcükler genellikle tek hecelidir.

El, kol, sel, yel, göz, taş, baş, kar, dil, kadın, deniz, çiçek, soba, pencere, araba...

2. Türemiş Sözcükler: Yapım ekleriyle kök ve gövdelerden geliştirilmiş sözcüklerdir: saman-lık, toz-lu, tat-sız, süt-çü, ben-cil, çalış-kan...

Bir sözcüğün türemiş sözcük olabilmesi için, köküyle doğrudan ya da dolaylı bir anlam ilgisi bulunmalıdır. “Kiracı” sözcüğü “kira”dan türemiştir. Ancak “balık” sözcüğü “bal”dan türememiştir.

Aynı ek, eklendiği sözcüklere farklı anlamlar katabilir: Çin-ce (dil ismi), dost-ça (yakışır, o tarzda), ben-ce (bana göre), aylar-ca (süreklilik)...

3. Bileşik Sözcükler: En az iki sözcükten oluşan, tek bir kavramı karşılayan kalıplaşmış sözcüklerdir. Türemiş sözcükler gibi bunlar da gövde sözcüklerdir: gecekondu, dedikodu, yurtsever...

Bileşik sözcükler şu yollarla oluşturulur:

1. Anlam kayması yoluyla:

a) Genellikle her iki sözcük birden anlamını yitirir: imambayıldı (bir yemek adı), delikanlı...

b) Sözcüklerden biri anlamını yitirir, diğeri anlamını korur: Eskişehir, kabadayı...

2. Ses kayması yoluyla:

Cuma + ertesi = Cumartesi         Ne + asıl = Nasıl

Pazar + ertesi = Pazartesi          Kahve + altı = kahvaltı

3. Sözcüklerin tür değiştirmesi yoluyla:

dedi + kodu = dedikodu   (fiil + fiil = isim olmuş)  yurt + sever = isim + fiil = sıfat

DİKKAT !

Yapısına göre sözcükler üç sözcük türü içinde incelenir. 

1. Yapısına Göre İsimler

2. Yapısına Göre  Sıfatlar

3. Yapısına Göre Fiiller