E. FİİL KİPLERİNDE ANLAM KAYMASI

Fiil çekimlerinde bir zaman ekinin başka bir zaman eki yerine kullanılmasına, yani fiilin bir zamana göre çekimlenip de başka bir zamanı kastetmesine fiilde anlam kayması denir. Anlam kaymasında hangi kipin hangisinin yerine kullanıldığı bazen anlaşılmayabilir. Bunu da önceki ve sonraki cümlelere bakarak anlamalıyız.

Anlam kayması şu kipler arasında olur:

]Bilinen geçmiş zaman yerine geniş zaman:

Başarmak için azimli davranır ve sonunda başarır. (davrandı/başardı)

]Öğrenilen geçmiş zaman yerine geniş zaman

Hoca bir gün pazara  iner. (inmiş)

]Şimdiki zaman yerine geniş zaman

Ben onun ne istediğini bilirim. (biliyorum)

Başkan Bey, evrakı isterler.   (istiyor)

]Gelecek zaman yerine geniş zaman

Babam bu habere çok sevinir.    Sevinecek

]Emir yerine geniş zaman:

Sabah erkenden kalkar, çantanı hazırlarsın. (kalk, hazırla)

]Bilinen geçmiş zaman yerine şimdiki zaman:

Duyar duymaz olay yerine koşuyorum. (koştum)

]Gelecek zaman yerine şimdiki zaman:

Birkaç gün sonra Ankara’ya gidiyorum. (gideceğim)

]Geniş zaman yerine şimdiki zaman:

Her zaman buraya uğruyor. (uğrar)

]Emir yerine gelecek zaman:

Bu kitabı bir haftada okuyacaksın!  (oku)

]Gereklilik yerine gelecek zaman:

Sıkıntın çalışmandan olacak.  (olmalı)

]Bilinen geçmiş yerine istek

Dışarı çıkınca bir de ne göreyim!

Onu karşımda görmeyeyim mi!

]Emir yerine istek:

İşimize gereken ciddiyeti gösterelim.  (gösterin)

]Emir yerine gereklilik

Yarın daha erken gelmelisin.                Gel!

On dakika içinde bu eşyalar taşınmalı. Taşınsın!

]İstek yerine emir

Her şey gönlünce olsun

Allah yardımcınız olsun.

]Yetersizlik, gücü yetmeme yerine emir

Bu adamdan kurtul, kurtulabilirsen.

İşin içinden çık çıkabilirsen.

]Şimdiki zaman yerine miş’li geçmiş zamanın hikâyesi: